Zelfstandigenwet en pensioenvoorzieningen: waar moeten accountants op letten?

Veel zzp'ers bouwen vermogen op zonder dat dit vastligt in een pensioenregeling. Zij sparen, beleggen of combineren verschillende inkomstenbronnen voor later. Uit het Knab Pensioenonderzoek 2026 blijkt dat 61 procent van de ondervraagde zelfstandigen voor het pensioen rekent op vrij sparen of beleggen. Dat roept een interessante vraag op voor de accountancysector. Wanneer vormt opgebouwd vermogen een pensioenvoorziening en wanneer is het simpelweg geld waarover een ondernemer vrij kan beschikken? Juist dat onderscheid komt terug in de voorgestelde Zelfstandigenwet.

Vrij vermogen is niet hetzelfde als een pensioenvoorziening

Zelfstandigen kunnen op uiteenlopende manieren geld reserveren voor hun oude dag. Een ondernemer kan maandelijks sparen, een beleggingsportefeuille aanhouden of periodiek geld inleggen in een lijfrente. Ook een eerder opgebouwd werknemerspensioen kan later voor inkomsten zorgen.

Het doel kan bij al die keuzes hetzelfde zijn, maar de beschikbaarheid van het geld verschilt. Een reguliere spaarrekening kan worden aangesproken voor een onverwachte rekening. Beleggingen op een gewone beleggingsrekening kunnen doorgaans worden verkocht wanneer de ondernemer dat wil. Bij een lijfrente gelden juist voorwaarden voor de opname en uitkering.

Voor de financiële planning is dat een relevant verschil. Een bedrag dat vandaag beschikbaar is, kan morgen nodig zijn voor de onderneming. Vermogen dat specifiek voor later is gereserveerd, heeft doorgaans een andere functie.

Wat laten de cijfers van Knab zien?

Het Knab Pensioenonderzoek 2026 is uitgevoerd onder 1.040 zzp'ers. Van deze deelnemers noemt 48 procent vrij sparen als pensioenbron en 33 procent vrij beleggen. Daarnaast rekent 39 procent op een lijfrente en 58 procent op pensioen uit een huidige of eerdere baan.

De percentages kunnen niet bij elkaar worden opgeteld. Respondenten konden verschillende pensioenbronnen noemen. Het onderzoek is bovendien gebaseerd op zelfgerapporteerde antwoorden van vrijwillige deelnemers die via Knab zijn geworven. De uitkomsten vormen daardoor geen representatieve meting van alle Nederlandse zzp'ers.

Wel maken de antwoorden duidelijk dat de ondervraagde zelfstandigen meerdere vormen van pensioenopbouw naast elkaar gebruiken. Dat is relevant wanneer het onderscheid tussen vrij vermogen en specifieke voorzieningen wordt besproken.

Waarom maakt de voorgestelde Zelfstandigenwet onderscheid?

De voorgestelde Zelfstandigenwet bevat een voorzieningencriterium als onderdeel van een regeling die vooraf duidelijkheid moet kunnen geven over de zelfstandige status van een werkrelatie.

Volgens het voorstel tellen vrij spaargeld en vrij beschikbare beleggingen niet mee voor dit criterium. Pensioenregelingen, lijfrentes en bepaalde verzekeringen kunnen daarentegen wel meetellen.

De gedachte achter dit onderscheid is dat vrij vermogen op elk moment voor andere doeleinden kan worden gebruikt. Bij specifieke voorzieningen is het geld juist gereserveerd voor een bepaald doel of risico.

Dat betekent niet dat vrij sparen of beleggen geen zinvolle manier van vermogensopbouw kan zijn. Het betekent uitsluitend dat deze vormen volgens het voorstel anders worden behandeld bij de beoordeling van het voorzieningencriterium.

Welke aandachtspunten zijn relevant voor de accountancypraktijk?

Bij het bespreken van de financiële positie van een zzp'er is het nuttig om twee vragen van elkaar te scheiden. Welk vermogen heeft iemand opgebouwd voor later? En welke voorzieningen vallen mogelijk onder de voorwaarden van het voorgestelde criterium?

Een ondernemer met een ruime spaarrekening hoeft niet dezelfde voorzieningen te hebben als iemand die periodiek inlegt in een lijfrente. Andersom vertelt de aanwezigheid van een pensioenproduct niet automatisch hoeveel inkomen iemand later daadwerkelijk ontvangt.

Het wetsvoorstel is nog niet aangenomen en het voorzieningencriterium is nog niet definitief uitgewerkt. Wie niet aan het voorgestelde criterium voldoet, mag bovendien nog steeds als zzp'er werken. Alleen de nieuwe route voor voorafgaande duidelijkheid is dan mogelijk niet beschikbaar. De werkrelatie wordt in dat geval volgens de bestaande regels beoordeeld.

Het onderzoek van Knab laat zien waarom het onderscheid tussen vrij vermogen en pensioenvoorzieningen aandacht verdient. Voor accountants is het vooral een aanleiding om bij de bespreking van pensioenopbouw zorgvuldig te kijken naar de bestemming van vermogen, zonder vooruit te lopen op regels die nog kunnen veranderen.

Laatste nieuws